Tekst: 'Vriendschap achter een scherm'

Sociale media zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit de samenleving. Voor Lynn Foppen (12) zijn Snapchat en TikTok een belangrijke manier om contact te houden met haar vrienden. Ze zit op een andere school dan de meeste van haar vrienden en ziet zedus niet elke dag. Sociale media zorgen ervoor dat contact maken makkelijker gaat, maar kunnen ook zorgen voor misverstanden of vergelijkingen. Wat doen sociale media nou eigenlijk echt met onze vriendschappen?

Leestijd: +- 7 minuten   

- Luca ten Hoor   

Lynn is twaalf jaar en zit in de eerste klas van de middelbare school. Ze gebruikt dagelijks sociale media. Per dag zit ze ongeveer twee uur op TikTok en een uur op snapchat, daarnaast gebruikt ze regelmatig Instagram. Vooral Snapchat is belangrijk voor haar vriendschappen. “Ik zit op een andere school dan de meeste van mijn vrienden,” zegt ze. “Dus met hun heb ik vooral online contact.” Ze fronst met haar wenkbrauwen, alsof ze nadenkt over hoe normaal het is.

Het is helemaal niet zo gek dat Lynn veel contact heeft via haar telefoon, sterker nog, de kans is groot dat jij dit ook hebt. Sociale media zijn nou eenmaal onderdeel geworden binnen de dagelijkse routine van veel jongeren. Volgens het Trimbos Insituut gebruiken bijna alle jongeren dagelijks sociale media en besteden hier elke dag meerdere uren aan. De meest gebruikte sociale media platforms zijn volgens Frankwatching onder andere Whatsapp, Youtube, Instagram, TikTok en Snapchat.

‘Zonder social media zie ik mijn vrienden bijna niet.’

Lynn heeft niet echt een vaste vriendengroep, haar sociale kring bestaat meer uit losse vrienden. Ze glimlacht en geeft aan dat die heel erg belangrijk voor haar zijn. “Als je alleen opgroeit is het niet zo fijn,” zegt ze. “Dus daar heb je dan vrienden voor.” Omdat ze veel van hen niet dagelijks ziet is het online contact belangrijker geworden. Door te snappen en te appen onderhoud ze het contact en blijft ze betrokken.

Dat sociale media helpen bij het onderhouden van vriendschappen is iets wat veel jongeren herkennen, misschien jij zelf ook wel. Uit een artikel van de UVA blijkt dat meer dan de helft van de jongeren sociale media als iets positiefs zien voor hun vriendschappen. Op deze manier kunnen jongeren elkaar makkelijker bereiken, ook als ze elkaar niet vaak fysiek zien.

‘Ik bedoelde het als grapje, maar zo kwam het niet over.’

Online contact kan ook minder soepel verlopen. Lynn herinnert zich nog goed dat een grap verkeerd overkwam. Ze vertelt dat ze ooit via social media een grapje maakte naar een vriendin. “Maar zo kwam het niet over.” Het werd geen grote ruzie, maar wel een discussie. “Dat was wel vervelend, maar we hebben elkaar gebeld, beiden ons gevoel verteld en toen was het ook weer goed.”

Volgens mediapsycholoog Mette de Vries gebeurt het vaak dat er online miscommunicaties ontstaan. “Je kan iemands lichaamstaal niet lezen, en je hoort de toon niet waarop iemand iets zegt,” legt De Vries uit. Ze geeft aan dat je een bericht hierdoor anders kunt begrijpen dan dat het bedoeld was. Binnen vriendschappen kan dit botsen. Kleine opmerkingen worden groter dan dat ze zijn, zeker omdat het soms openbaar is en iedereen zich ermee kan gaan bemoeien.

Lynn probeert hier bewust mee om te gaan. Als iemand echt vervelend tegen haar doet dan verlaat ze het gesprek. Als het dan een keer om iemand gaat die ze belangrijk vindt belt ze diegene liever, “Dan kunnen we beter uitleggen hoe we het wél bedoelden,” zegt ze.

Altijd maar bereikbaar.

Wat Lynn soms lastig vindt is dat ze het gevoel krijgt dat ze altijd maar bereikbaar moet zijn. “Mocht er iets met iemand gebeuren wil ik dat zo snel mogelijk weten,” vertelt ze. Ze verteltdat dat gevoel er misschien ook wel een beetje bij hoort, maar dat het wel voor druk kan zorgen.

Kinder- en jeugdpsycholoog Marieke Lubbersen ziet dit soort situaties vaak terug bij haar in de praktijk. “Jongeren krijgen in deze tijd enorm veel prikkels binnen,” zegt ze. “Er wordt verwacht dat we altijd bereikbaar zijn,” vertelt ze met een serieuze blik. Volgens Lubbersen kan dit zorgen voor sociale druk. Daarnaast wil ze wel meegeven dat sociale media niet altijd zo negatief zijn. Volgens haar heeft het ook iets moois dat jongeren meer met elkaar in contact kunnen komen. “Het is niet zo zwart-wit.” Dit sluit aan bij een artikel van Caraline McDonnell. Volgens haar kunnen jongeren via social media in contact komen met andere jongeren met dezelfde interesses, identiteit of vaardigheden.

Altijd maar bereikbaar.

Wat Lynn soms lastig vindt is dat ze het gevoel krijgt dat ze altijd maar bereikbaar moet zijn. “Mocht er iets met iemand gebeuren wil ik dat zo snel mogelijk weten,” vertelt ze. Ze verteltdat dat gevoel er misschien ook wel een beetje bij hoort, maar dat het wel voor druk kan zorgen.

Kinder- en jeugdpsycholoog Marieke Lubbersen ziet dit soort situaties vaak terug bij haar in de praktijk. “Jongeren krijgen in deze tijd enorm veel prikkels binnen,” zegt ze. “Er wordt verwacht dat we altijd bereikbaar zijn,” vertelt ze met een serieuze blik. Volgens Lubbersen kan dit zorgen voor sociale druk. Daarnaast wil ze wel meegeven dat sociale media niet altijd zo negatief zijn. Volgens haar heeft het ook iets moois dat jongeren meer met elkaar in contact kunnen komen. “Het is niet zo zwart-wit.” Dit sluit aan bij een artikel van Caraline McDonnell. Volgens haar kunnen jongeren via social media in contact komen met andere jongeren met dezelfde interesses, identiteit of vaardigheden.

‘Dan zie ik mijn pukkels, dat vind ik niet leuk.”

Zelf post Lynn heel weinig op sociale media. Toch doen de beelden die ze voorbij ziet komen wat met haar. “Als ik hele knappe meiden op Instagram zie vergelijk ik mezelf daar wel eens mee,” zegt ze met een strak gezicht. Ze vertelt dat ze zich voornamelijk qua uiterlijk vergelijkt, ook wel eens met vrienden. Ze geeft aan hier soms onzeker van te worden.

Het kan zo zijn dat jij dit ook zo ervaart. Volgens cijfers van het Nederlands Jeugdinstituut blijkt namelijk dat 40% van de jongeren zelf vindt dat sociale media een negatief effect heeft op hoe ze zichzelf zien. Dit komt met name doordat ze zichzelf vergelijken met anderen.

FOMO: bang om iets te missen.

Dat FOMO een effect kan zijn van sociale media is niet nieuw. FOMO staat voor ‘Fear Of Missing Out’. Wat betekent dat je bang zou zijn om bijvoorbeeld iets leuks of belangrijks te missen. Volgens Teamalert is ongeveer een kwart van de jongeren bang om iets te missen wanneer ze geen gebruik maken van sociale media.

Lynn herkent dat gevoel ook een beetje. “Niet heel erg hoor,” vertelt ze lachend. Ze geeft aan dat ze soms iets voorbij ziet komen waar ze graag bij had willen zijn. “Maar ja, je kunt niet overal bij zijn,” zegt ze met een grijns op haar gezicht.

Even geen small talk.

Wanneer Lynn iets vervelends meemaakt op sociale media praat ze daar niet zo snel over met haar vrienden. “Ik wil het met mijn vrienden liever gezellig houden,” vertelt ze. “We praten niet zo vaak over serieuze dingen.” Wel gaat ze dan het gesprek aan met haar vader, moeder of oma. “Ik ga dan vaak naar oma, oma die begrijpt mij pas écht goed,” zegt ze terwijl ze wegkijkt.

Volgens Lubbersen is dit erg herkenbaar. “Jongeren zijn ook nog aan het ontdekken bij wie ze zich echt veilig voelen,” vertelt ze. “Je moet op het gegeven moment inzien wie er wel en niet in je inner circle horen.” Volgens haar is het logisch dat niet alles met iedereen gedeeld hoeft te worden. Het is wel zo dat praten over hoe je je voelt kan helpen. Door te praten over wat je dwars zit kun je het beter verwerken volgens MindYoung. Daarnaast kunnen degenenwaaraan je het verteld je daardoor beter ondersteunen.