Wanneer gezond leven ongezond wordt: de invloed van gym- en fitfluencers op jongeren
Sporten, gezond eten en goed voor jezelf zorgen. Het klinkt als de perfecte manier om de beste versie van jezelf te worden. Dagelijks verschijnen er op TikTok en Instagram video’s van gym- en fitfluencers. In deze video’s laten zij hun perfecte lichaam zien, hun trainingen, maaltijden en motivatie. Maar wat doen deze perfecte beelden met hoe jongeren naar zichzelf kijken? En wanneer wordt gezond leven ongezond?
Leestijd: +- 7 minuten
- Pippa Hofma
Voor Norah van de Zandschulp (21) begon het onschuldig. Ze was niet onzeker, zat goed in haar vel en afvallen was voor haar geen doel. De video’s van fitfluencers vond ze interessant om te bekijken, maar ze keek ze niet met het idee om er zelf iets mee te doen. Steeds vaker kreeg ze dit soort video’s te zien en na een tijdje zag ze op haar social media bijna alleen nog maar fitfluencers. “Ik dacht dat fitfluencers mij alleen maar positief konden beïnvloeden en mij de gezonde kant lieten zien,” vertelt Norah.
Volgens het Trimbos-instituut gebruiken bijna alle jongeren dagelijks sociale media. Daar zien zij veel content over leefstijl, lichaam en gezondheid. Deze beelden kunnen invloed hebben op hoe jongeren naar zichzelf kijken. Daardoor kunnen zij zich slechter over zichzelf gaan voelen.
Alles draait om gezond
Norah zag één fitfluencer die haar extra aansprak. Niet alleen door haar uiterlijk, maar vooral door haar manier van leven. Deze fitfluencer at in haar video’s altijd gezond, was erg gemotiveerd en sportte veel. Ook volgde zij danslessen, iets waarin Norah zichzelf herkende. Norah keek haar video’s steeds vaker en besloot haar adviezen te volgen. Ze begon beter op haar eten te letten en nam naast haar danslessen ook een abonnement op de sportschool. Al snel viel Norah een paar kilo af. Ze kreeg complimenten van de mensen om haar heen en dat gaf haar meer motivatie om vaker naar de sportschool te gaan. “Dan denk je: zie je wel, ik ben goed bezig,” zegt ze lachend. Langzaam veranderde dat gevoel. Gezond leven werd steeds strenger. “Ik legde mezelf regels op die achteraf nergens op sloegen, en ik voelde me schuldig als ik ervan afweek.” Zo moest ze onder andere twee keer per dag naar de sportschool en woog ze al haar maaltijden af. Ze wilde precies weten wat ze at. Als er geen weegschaal in de buurt was, at ze vrijwel niks. “Ik wist dan niet hoeveel calorieën het bevatte, en daardoor was uit eten voor mij geen optie meer.”
Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) ervaart ongeveer 40% van de jongeren dat sociale media een negatieve invloed hebben op hun zelfbeeld. Dit komt vooral doordat jongeren zichzelf vergelijken met anderen. Volgens Frankwatching gebeurt dit vooral op platforms zoals Instagram, TikTok en Snapchat.
Twijfelen aan jezelf
Jeugdzorgmedewerker Esther ter Mors (26) herkent dit patroon. In haar werk ziet zij steeds meer jongeren die beginnen met gezonde keuzes, maar vastlopen doordat ze zichzelf steeds vergelijken met wat ze online zien. “Als je elke dag fitte lichamen en succesverhalen ziet, ga je denken dat dat normaal is,” legt Esther uit. “Alles wat daarvan afwijkt, voelt dan al snel als niet goed genoeg.” Na verloop van tijd kan gezond leven bij jongeren aanvoelen als een prestatie die ze moeten halen, vertelt Esther. Vergelijken is volgens Esther menselijk, maar vooral bij jongeren. “Iedereen vergelijkt, maar jongeren doen dat extra veel. Vergelijken hoeft niet altijd slecht te zijn, maar er zit een dunne grens tussen positief en negatief vergelijken.”
Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA) blijkt dat jongeren in de puberteit extra gevoelig zijn voor het vergelijken met anderen. Dat komt doordat hun zelfbeeld nog volop in ontwikkeling is. Daarnaast laat onderzoek van TeamAlert zien dat ongeveer een kwart van de jongeren last heeft van FOMO: de angst om iets te missen online. Hierdoor blijven jongeren vaak online en blijven ze zichzelf vergelijken.
“Ze moesten gewoon hun mond houden”
De omgeving van Norah merkte al snel dat het niet goed met haar ging. Mensen maakten zich zorgen en probeerden met haar te praten. “Achteraf ben ik blij dat ze me zo vaak hebben aangesproken, maar op dat moment kon ik alleen maar boos worden. Ik dacht: waar bemoeien ze zich mee?” Ze vonden dat ze te weinig at, te veel bezig was met de sportschool en te streng was voor zichzelf. Ondanks dat deze gesprekken meerdere keren per maand plaatsvonden, luisterde Norah niet meer. “Ik dacht dat ze het gewoon niet begrepen,” zegt ze. “In mijn hoofd was ik juist gezond bezig.”
Volgens Esther ziet zij dit vaker gebeuren, vooral bij ouders. Sommige ouders durven het gesprek niet eens aan te gaan.
“Ze zien hun kind veranderen, maar krijgen geen contact meer.” Daardoor voelen ouders zich vaak machteloos. Toch vindt Esther het belangrijk dat ouders, vrienden of familie het gesprek blijven aangaan. “Waarschijnlijk komt er geen fijne reactie, maar jongeren nemen het vaak wel mee.”
Zelfs in de sportschool is niet alles gezond
Ook personal trainer Koen van der Weijden (29) ziet de invloed van gym- en fitfluencers terug in de sportschool. Jongeren komen binnen met vaste ideeën over trainen en eten, vaak gebaseerd op wat ze online hebben gezien. Soms laten jongeren hem eetschema’s zien met veel te weinig voedingsstoffen. “Soms schrik ik daar echt van,” zegt Koen. “Een jong lichaam heeft juist energie nodig door middel van voedingsstoffen.” Volgens Koen zijn de fitfluencers vaak geen opgeleide trainers en houden ze bij hun content geen rekening met verschillen tussen lichamen. “Wat voor de één werkt, werkt niet voor iedereen,” vertelt Koen
Volgens Frankwatching worden fitfluencers door jongeren vaak gezien als voorbeeld, terwijl niet altijd duidelijk is dat wat zij laten zien niet voor iedereen haalbaar of gezond is. Daardoor kunnen jongeren denken dat zij hetzelfde moeten doen.
Als sporten geen gezonde keuze meer is
“Er zijn momenten geweest dat ik echt moest ingrijpen,” zegt Koen serieus. “Bij deze situaties ging het vaak om jongeren van rond de 16 jaar.” Hij zag jongeren die zo weinig aten en zo veel trainden dat hij hen moest laten stoppen. “Als iemand alles geeft, ben ik trots. Maar als iemand zichzelf onverantwoord kapot traint, voel ik mij verantwoordelijk.” Koen merkt ook dat online niet alles wordt laten zien. “Rustdagen of blessures worden vaak niet gedeeld. Daardoor vergeten jongeren hoe belangrijk rust is, wat ook bijdraagt aan gezond worden.”
“Ik was ongezond geworden, terwijl ik dat eerst niet was”
Bij Norah kwam het besef niet ineens. Ze was bijna altijd moe, snel boos en herkende zichzelf mentaal en fysiek niet meer. Het keerpunt kwam toen haar oude Duitse docent inviel. Deze docent had Norah al langer dan een jaar niet gezien. Na de les vroeg ze of Norah even wilde blijven zitten. Norah weet nog precies wat ze zei: “Norah, ik weet niet wat er speelt, maar denk aan jezelf, want je straalt niet meer zoals ik je ken.” Deze woorden, samen met haar lichamelijke klachten, zorgden ervoor dat Norah met anderen ging praten. Eerst met haar ouders en later ook met professionele hulp. “Ik ben er jaren later nog steeds niet,” zegt Norah eerlijk. “Maar ik weet wel dat ik om hulp mag vragen, en dat ik nooit meer terug wil naar hoe ik was.” Haar TikTok-algoritme bestaat nog steeds uit fitfluencers, maar veel minder. De fitfluencer die haar het meest triggerde, heeft ze geblokkeerd. Dat maakt haar trots.
Volgens MindYoung helpt praten over gevoelens jongeren om beter om te gaan met druk en onzekerheid. Het kan ervoor zorgen dat jongeren zich minder alleen voelen.
Wat kun je hieruit meenemen?
Het verhaal van Norah staat niet op zichzelf. Volgens NOS Stories voelen veel jongeren prestatiedruk door sociale media, vooral rondom uiterlijk en leefstijl. Volgens Esther is het belangrijk dat jongeren weten dat sociale media niet het hele verhaal laten zien. “De mindere dagen van fitfluencers worden nauwelijks getoond, terwijl zij ook weleens minder gemotiveerd zijn of ongezond eten.” Het belangrijkste wat Norah, Esther en Koen willen meegeven, is dat niet alles wat je online ziet ook echt het hele verhaal is. Het ziet er vaak perfect uit, maar er zit ook een andere kant achter die je niet te zien krijgt.
Merk je dat social media je onzeker maakt? Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals een ouder, docent, personal trainer of een andere volwassene bij wie je je veilig voelt. Je hoeft het niet alleen te doen.
Wil je nog meer te weten komen? In de video Achter het perfecte plaatje vertelt Lieke Schoonderbeek (20) hoe gym- en fitinfluencers invloed hadden op haar zelfbeeld, mentale en fysieke gezondheid. Ook vertelt zij hoe ze leerde om daar anders mee om te gaan.
En tot slot: gezond leven heeft geen vast plaatje.
Maak jouw eigen website met JouwWeb